|
‘Eureka’ riep Archimedes na het ontdekken van de beroemde wet die naar hem genoemd is – een uitroep van voldoening en vreugde omdat een lastig probleem was opgelost, een waarlijk creatieve daad. De woorden creativiteit en kunst zijn in onze samenleving nauw met elkaar verbonden. Veel mensen die zich een artistieke techniek eigen maken voelen zich hierdoor ook meer creatief. Maar in welke delen van het brein komen deze processen tot stand?
Bij de meeste mensen wordt taal verwerkt in de linker hersenhelft, terwijl ruimtelijke informatie vooral wordt verwerkt in de rechter hersenhelft. De linker hersenhelft verwerkt doorgaande en lineaire gegevens, terwijl de rechter meer globale informatie verwerkt. De linker hersenhelft wordt niet alleen gebruikt voor spraak, maar ook voor lezen, schrijven, logische analyses, rekenen en wiskunde, het herkennen en produceren van symbolen en verbale geheugentaken. Samengevat wordt deze helft van het brein gebruikt voor de linguïstisch-logische dimensie. De rechter hersenhelft wordt gebruikt voor artistieke en muzikale vaardigheden, ruimtelijke verbanden, gezichten herkennen, algemene visualisatie, het relateren van oud aan nieuw materiaal en ruimtelijke geheugentaken. Kortom, zaken die te maken hebben met de ruimtelijke en globale aspecten van informatie.
Op een bepaalde manier wedijveren de twee helften met elkaar. Omdat onze cultuur taal en logica veel waarde toekent, heeft de linker hersenhelft de neiging om de rechter hersenhelft te overheersen. Door deze neiging te leren beheersen is het mogelijk om toegang te krijgen tot activiteiten van het brein die voortkomen uit de rechter hersenhelft, deze worden meestal onderdrukt door het gebruik van taal. Op deze manier is het mogelijk om je creativiteit te verbeteren. Om informatie met de rechter hersenhelft op een ruimtelijke en globale manier te kunnen verwerken, moet het brein een opdracht krijgen die, bij wijze van spreken, door de analytische en verbale delen van de linker hersenhelft wordt geweigerd.
Een eenvoudig voorbeeld van hoe de linker hersenhelft de rechter overheerst wordt zichtbaar bij het tekenen van een portret. Als we proberen een gezicht te tekenen, merken we hoe onze kennis kan verhinderen om te zien wat we moeten tekenen. De neus wordt dan niet de neus van het model, maar ons idee van hoe een neus eruitziet. Een truc om de informatie van de linker hersenhelft te negeren is door een tekening ondersteboven te maken, zodat er geen karakteristieken of kenmerken verloren gaan.
Omdat het brein bij ouderdom verschillende modificaties ondergaat, vroeg ik mijzelf af hoe creativiteit hierdoor wordt beïnvloed. Of is het er immuun voor? Ik vond enkele artiesten die verder gingen met het creëren van grote werken op hun oude dag. In de literatuur schreef Sophocles Oedipus in Colono op de leeftijd van 89, Goethe voltooide Faust toen hij 80 was en Victor Hugo schreef Les Miserables op zijn zestigste. In de beeldende kunst ontwierp Giotto op de leeftijd van 66 de klokkentoren van de kerk van Santa Mario del Fiore in Florence. Toen hij 64 was, schilderde Michelangelo de fresco’s in de Sixtijnse kapel, daarna ontwierp hij nog de koepel van de St. Pieter en maakte hij het beeld de Pietà Rondanini, dat is te bezichtigen in Milaan. Leonardo begon op zijn vijftigste aan de Mona Lisa en bleef eraan werken tot op de laatste dag van zijn 67-jarige leven. Titiaan bereikte een leeftijd van 86 jaar, en in de laatste periode van zijn leven schilderde hij met meer gemak en uitdrukkingskracht. Ook Goya en Monet vonden op hoge leeftijd nieuwe manieren om zich uit te drukken.
Op de leeftijd van 60 schilderde Tiepolo de prachtige fresco’s in het Palazzo Reale in Madrid. Toen Botero de leeftijd van 75 al was gepasseerd, gaf hij nog blijk van genoeg energie en creativiteit om elke dag tot acht uur te schilderen, zonder pauze, inclusief zaterdagen en zondagen. Ondanks zijn goede gezondheid kon Verdi zijn oude dag moeilijk accepteren. Toch schreef hij enkele van zijn beroemdste opera’s op hoge leeftijd; Othello toen hij 76 was en Falstaff op zijn 80ste. De laatste voltooide hij in 1893; in 1894 regisseerde hij repetities van 6 tot 8 uur per dag, waarbij zijn artsen onder de indruk raakten van zijn geestelijke en fysieke conditie. Buñuel won een oscar voor The Discrete Charms of the Bourgeoisie toen hij 72 jaar oud was.
Al deze voorbeelden laten zien hoe creativiteit op hoge leeftijd niet alleen behouden kan worden, maar zelfs nog in niveau kan stijgen. Een goede stimulatie van de creativiteit is nodig omdat het de hersenen kan beschermen tegen de erosie die de tijd met zich meebrengt. Het betreft dan vooral stimulatie van de prefrontale cortex van het brein, dat dienstdoet als het commandocentrum van de hersenen.
|
